1. Жалпы ережелер
1.1. Осы кіріспе нұсқама архив қызметкерлерінің еңбек қызметі барысында қауіпсіздік талаптарын сақтау тәртібін белгілейді.
1.2. Нұсқама архивтік құжаттарды қабылдау, есепке алу, сақтау, жүйелеу, өңдеу, іздеу және пайдалануға беру жұмыстарын орындайтын қызметкерлерге арналған.
1.3. Осы нұсқаманың талаптарын архивтің барлық қызметкерлері лауазымына, жұмыс өтіліне және атқаратын жұмысының сипатына қарамастан сақтауға міндетті.
1.4. Қызметкер өз бетінше жұмысқа кіріспес бұрын белгіленген тәртіппен кіріспе және алғашқы нұсқамадан өтуге, ішкі еңбек тәртібімен, өрт қауіпсіздігі талаптарымен және жұмысты қауіпсіз орындау ережелерімен танысуға тиіс.
1.5. Қызметкер:
- қауіпсіздік талаптарын және ішкі еңбек тәртібін сақтауға;
- тек өзіне тапсырылған жұмысты орындауға;
- жабдықтарды олардың пайдалану жөніндегі нұсқаулығына сәйкес қолдануға;
- архив бөлмелерінде қозғалу кезінде сақтық шараларын сақтауға;
- баспалдақтарды, сатыларды, арбаларды және басқа да құралдарды дұрыс пайдалануға;
- жұмыс орнында және өту жолдарында тазалық пен тәртіпті сақтауға;
- жабдықтардың ақауы, электр сымдарының зақымдануы, түтіннің пайда болуы, өрт немесе басқа да төтенше жағдайлар туралы дереу басшыға хабарлауға;
- жеке бас гигиенасы талаптарын сақтауға міндетті.
1.6. Қызметкер төмендегі орындардың орналасқан жерін білуге тиіс:
- негізгі және қосалқы шығу есіктерін;
- эвакуациялау жолдарын;
- өрт сөндіру құралдарын;
- алғашқы медициналық көмек қобдишасын;
- жедел қызметтердің телефон нөмірлерін;
- электр жабдықтарын ажырату құрылғыларын.
2. Архивтегі негізгі қауіпті және зиянды факторлар
Архивте жұмыс істеу кезінде қызметкерге мынадай қауіпті және зиянды факторлар әсер етуі мүмкін:
- сөрелерден құжаттардың, қораптардың немесе басқа заттардың құлауы;
- баспалдақтан немесе сатыдан құлау;
- ауыр қораптарды, папкаларды және архивтік істерді тасымалдау кезінде жарақат алу;
- сөрелермен, шкафтармен және есіктермен жұмыс кезінде саусақтарды қысып алу;
- өту жолдарында қалдырылған заттарға сүрініп құлау;
- ауадағы шаңның жоғары болуы;
- көгерген, саңырауқұлақ зақымдануына ұшыраған және ластанған құжаттармен жұмыс істеу;
- жұмыс орнының жеткіліксіз немесе дұрыс ұйымдастырылмаған жарықтандырылуы;
- температура мен ылғалдылықтың қолайсыз деңгейі;
- жарамсыз электр жабдықтарының әсері;
- өрттің пайда болу қаупі;
- ұзақ уақыт отырып немесе тұрып жұмыс істеу салдарынан физикалық шаршау;
- құжаттарды тасымалдау кезінде шамадан тыс күш түсуі;
- кеңсе техникасын, кескіш және басқа да құралдарды пайдалану.
Қауіпті фактор анықталған жағдайда, егер жұмысты жалғастыру қызметкердің өмірі мен денсаулығына қауіп төндірсе, жұмысты тоқтатып, бұл туралы басшыға хабарлау қажет.
3. Жұмыс басталар алдындағы қауіпсіздік талаптары
Жұмыс басталар алдында қызметкер:
3.1. Жұмыс орнын қарап, еденде және өту жолдарында бөгде заттардың жоқтығына көз жеткізуге тиіс.
3.2. Эвакуациялық шығу жолдары мен өту жолдарының бос екендігін тексеруі қажет.
3.3. Пайдаланылатын жабдықтардың, кеңсе техникасының, жарықтандыру құрылғыларының және басқа құрылғылардың жарамдылығына көз жеткізуі тиіс.
3.4. Мынадай ақаулар анықталған жағдайда жұмысқа кірісуге болмайды:
- зақымданған электр сымдары;
- жарамсыз розеткалар;
- ұшқын шығу немесе күйген оқшаулағыштың иісі;
- зақымданған немесе тұрақсыз архив сөрелері;
- жарамсыз шкафтар;
- сынған баспалдақтар немесе сатылар;
- қауіп тудыратын басқа да ақаулар.
3.5. Архивтік құжаттармен жұмыс істеу кезінде қажет болған жағдайда белгіленген жеке қорғаныш құралдарын пайдалану қажет.
3.6. Көгеру, саңырауқұлақ, қатты ластану немесе биологиялық зақымдану белгілері бар құжаттармен жұмыс кезінде арнайы санитариялық-гигиеналық талаптарды сақтау қажет.
4. Архив сөрелерімен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік талаптары
4.1. Архивтік құжаттар сөрелерге қауіпсіз және тұрақты түрде орналастырылуға тиіс.
4.2. Мыналарға жол берілмейді:
- сөрелерге белгіленген жүктемеден артық салмақ түсіруге;
- құжаттарды құлап кетуі мүмкін жағдайда орналастыруға;
- сөрелер арасындағы өту жолдарын құжаттармен немесе басқа заттармен бөгеуге;
- сөрелердің үстіне шығуға;
- сөрелерді баспалдақ ретінде пайдалануға;
- жауапты тұлғаның рұқсатынсыз сөрелердің конструкциясын өзгертуге.
4.3. Ауыр қораптар мен құжаттарды, мүмкіндігінше, төменгі деңгейлерге орналастыру қажет.
4.4. Жоғарғы сөрелерден құжаттарды алу кезінде биіктігі сәйкес келетін жарамды баспалдақ немесе саты пайдаланылуы тиіс.
4.5. Бір уақытта тым көп құжатты тасымалдауға болмайды. Құжаттар қызметкердің жүру бағытын көруге кедергі келтірмеуі қажет.
5. Баспалдақтар мен сатыларды пайдалану кезіндегі қауіпсіздік талаптары
5.1. Баспалдақты немесе сатыларды пайдаланбас бұрын олардың жарамдылығын, тіректерінің тұрақтылығын және зақымдарының жоқтығын тексеру қажет.
5.2. Баспалдақ немесе саты тегіс әрі тұрақты жерге қойылуы тиіс.
5.3. Мыналарға тыйым салынады:
- жарамсыз баспалдақтар мен сатыларды пайдалануға;
- биіктікті арттыру үшін олардың астына қорап, орындық, үстел немесе басқа заттар қоюға;
- баспалдақта адам тұрған кезде оны жылжытуға;
- тепе-теңдікті сақтауға кедергі келтіретін заттармен жұмыс істеуге;
- денені шамадан тыс жан-жаққа созып, тұрақсыз қалыпта жұмыс істеуге.
5.4. Биіктікте жұмыс істеу қажет болған жағдайда арнайы жабдықтар мен белгіленген қауіпсіздік талаптары сақталуы тиіс.
6. Архивтік құжаттарды тасымалдау кезіндегі қауіпсіздік талаптары
6.1. Құжаттарды тасымалдау алдында олардың санын, салмағын және тасымалдау қашықтығын бағалау қажет.
6.2. Ауыр қораптар мен құжаттардың үлкен көлемін арнайы арбамен немесе басқа қызметкердің көмегімен тасымалдау қажет.
6.3. Қорапты көтеру кезінде:
- оның салмағын алдын ала бағалау;
- аяқтың тұрақты орналасуын қамтамасыз ету;
- жүкті күрт қозғалыссыз көтеру;
- белге шамадан тыс күш түсірмеу қажет.
6.4. Жолды көруге кедергі келтіретіндей етіп құжат немесе қорап тасымалдауға болмайды.
6.5. Арбамен қозғалған кезде қауіпсіз жылдамдықты сақтау және өту жолының бос болуын қадағалау қажет.
6.6. Қорап тым ауыр немесе тасымалдауға ыңғайсыз болған жағдайда оны жалғыз көтеруге және жылжытуға болмайды.
7. Архивтік құжаттармен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік талаптары
7.1. Архив қызметкері құжаттармен ұқыпты жұмыс істеуге және олардың зақымдануына жол бермеуге тиіс.
7.2. Қатты шаң басқан, ластанған немесе зақымданған құжаттармен жұмыс кезінде белгіленген санитариялық талаптарды сақтау қажет.
7.3. Мыналарға жол берілмейді:
- архивтік құжаттар сақталатын бөлмелерде тамақ пен сусын ішуге;
- архив бөлмелерінде темекі шегуге;
- ашық отты пайдалануға;
- тез тұтанатын және жанғыш заттарды сақтауға;
- құжаттарды өту жолдарына немесе еденге қалдыруға;
- құжаттарды тазалау немесе өңдеу үшін тиісті технологияда көзделмеген химиялық құралдарды өз бетінше пайдалануға.
7.4. Ластанған немесе зақымданған құжаттармен жұмыс аяқталғаннан кейін жеке бас гигиенасын сақтау қажет.
8. Кеңсе техникасы мен электр жабдықтарын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік талаптары
8.1. Электр жабдықтарымен жұмыс істеуге оны қауіпсіз пайдалану талаптарымен таныс қызметкерлер ғана жіберіледі.
8.2. Жұмыс басталар алдында жабдықтың, электр сымдарының және штепсельдік айырдың жарамдылығын тексеру қажет.
8.3. Мыналарға тыйым салынады:
- зақымданған сымдары немесе айырлары бар жабдықтарды пайдалануға;
- электр жабдықтарын өз бетінше жөндеуге;
- электр құрылғыларына су қолмен жанасуға;
- электр розеткаларына шамадан тыс жүктеме түсіруге;
- қолдан жасалған немесе жарамсыз ұзартқыштарды пайдалануға;
- қажет болмаған жағдайда электр жабдығын қосулы күйде қалдыруға.
8.4. Күйген оқшаулағыштың иісі, түтін, ұшқын немесе әдеттен тыс дыбыс байқалған жағдайда жабдықты қауіпсіз түрде ажыратып, жауапты тұлғаға хабарлау қажет.
9. Өрт қауіпсіздігі талаптары
9.1. Архивтік құжаттар өрттен қорғауға ерекше назар аударуды талап ететін материалдарға жатады.
9.2. Архив бөлмелерінде:
- темекі шегуге;
- ашық от пайдалануға;
- жарамсыз электр құралдарын қолдануға;
- өту жолдары мен эвакуациялық шығу есіктерін бөгеуге;
- бөгде жанғыш материалдарды сақтауға;
- қажетсіз қосылып тұрған электр құрылғыларын қараусыз қалдыруға тыйым салынады.
9.3. Әрбір қызметкер өрт сөндіргіштердің және басқа да өрт сөндіру құралдарының орналасқан жерін білуге тиіс.
9.4. Өрт белгілері анықталған жағдайда:
- өрт туралы дереу хабарлау;
- 101 немесе 112 нөміріне қоңырау шалу;
- басшыға немесе жауапты тұлғаға хабарлау;
- өмірге қауіп төнбеген жағдайда қолда бар өрт сөндіру құралдарымен өртті сөндіруге әрекет жасау;
- белгіленген эвакуациялау бағыты бойынша ғимараттан шығу қажет.
9.5. Эвакуация кезінде құжаттарды, жеке заттарды немесе басқа да мүлікті алу үшін қауіпті жерге қайта кіруге болмайды.
10. Авариялық және төтенше жағдайлар кезіндегі іс-әрекеттер
10.1. Авариялық жағдай туындаған кезде қызметкер сабыр сақтап, белгіленген іс-қимыл тәртібіне сәйкес әрекет етуге тиіс.
10.2. Су құбырының ағуы немесе судың төгілуі анықталған жағдайда, қауіпсіздік талаптарын сақтай отырып, электр жабдықтарын ажыратуға, жауапты тұлғаға хабарлауға және архивтік құжаттардың одан әрі зақымдануына жол бермеу шараларын қабылдауға қажет.
10.3. Су басу қаупі туындаған жағдайда құжаттарды қауіпсіз орынға ауыстыру тек белгіленген тәртіппен және жауапты қызметкерлердің нұсқауы бойынша жүргізіледі.
10.4. Көгеру, белгісіз ластану, қаптаманың зақымдануы немесе құжаттардың басқа да қауіпті жағдайы анықталса, олармен жұмысты тоқтатып, жауапты қызметкерге хабарлау қажет.
10.5. Қызметкер жарақат алған жағдайда жұмысты тоқтатып, өзінің білімі мен дағдылары шегінде алғашқы көмек көрсету және қажет болған жағдайда медициналық көмек шақыру қажет.
11. Жұмыс аяқталғаннан кейінгі қауіпсіздік талаптары
Жұмыс аяқталғаннан кейін қызметкер:
- жұмыс орнын ретке келтіруге;
- құжаттар мен материалдарды белгіленген орындарына орналастыруға;
- өту жолдары мен эвакуациялық шығу жолдарының бос екеніне көз жеткізуге;
- белгіленген тәртіпке сәйкес пайдаланылған жабдықтарды өшіруге;
- анықталған ақаулар мен қауіпті жағдайлар туралы басшыға хабарлауға;
- архивтік құжаттармен жұмыс істегеннен кейін қолын жууға;
- жұмыс орнын белгіленген тәртіппен қалдыруға міндетті.
12. Қызметкердің жауапкершілігі
12.1. Қызметкер өз лауазымдық міндеттері шегінде қауіпсіздік талаптарын сақтауға және Қазақстан Республикасының заңнамасына, сондай-ақ ұйымның ішкі құжаттарына сәйкес жауапты болады.
12.2. Қауіпсіздік талаптарын сақтамауға, жарамсыз жабдықтарды өз бетінше пайдалануға, өрт қауіпсіздігі ережелерін бұзуға және өзіне немесе басқа қызметкерлерге қауіп төндіретін жағдай жасауға жол берілмейді.
12.3. Қызметкер адам өмірі мен денсаулығына немесе архивтік құжаттардың сақталуына қауіп төндіруі мүмкін кез келген жағдай туралы өзінің тікелей басшысына дереу хабарлауға тиіс.
Қорытынды нұсқаулар
Қызметкер мына негізгі талаптарды есте сақтауы қажет:
Қызметкердің қауіпсіздігі мен архивтік құжаттардың сақталуы – өзара байланысты міндеттер.
Архивте жұмыс істеу кезінде құжаттарды тасымалдағанда, сөрелермен және баспалдақтармен жұмыс істегенде сақтық шараларын сақтау, жарамды жабдықтарды пайдалану, бөлмелерде тазалық пен тәртіпті қамтамасыз ету және адам жарақатына, өрттің шығуына немесе архивтік құжаттардың бүлінуіне әкелуі мүмкін әрекеттерге жол бермеу қажет.
Өмірге немесе денсаулыққа қауіп төндіретін жағдай туындаған кезде ең алдымен өз қауіпсіздігін қамтамасыз ету, айналадағы адамдарға ескерту және жауапты тұлғаға немесе жедел қызметтерге хабарлау қажет.